{"id":165,"date":"2021-12-15T11:32:41","date_gmt":"2021-12-15T10:32:41","guid":{"rendered":"https:\/\/www.czapski.cz\/?page_id=165"},"modified":"2021-12-21T11:37:28","modified_gmt":"2021-12-21T10:37:28","slug":"kalendarium-2","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.czapski.cz\/index.php\/pl\/kalendarium-2\/","title":{"rendered":"Kalendarium"},"content":{"rendered":"\n

J\u00f3zef Czapski  – syn J\u00f3zefy Leopoldyny hrabiny Thun \u2013 Hohenstein (Austriaczki) oraz hrabiego Jerzego Hutten \u2013 Czapskiego (Polaka). Wnuk hrabiego Fryderyka Franciszka J\u00f3zefa Thun-Hohenstein, urodzonego<\/strong> 7 maja 1810 w D\u011b\u010d\u00edn, siostrzeniec Franciszka Thun- Hohenstein (Namiestnika Czech w latach 1889-1896 i latach 1911-1915).<\/p>\n\n\n\n

Urodzi\u0142 si\u0119 w Pradze, dzieci\u0144stwo sp\u0119dzi\u0142 na ziemiach polskich, pod zaborem rosyjskim, m\u0142odo\u015b\u0107 \u2013 w Piotrogrodzie, niepodleg\u0142ej Polsce i Francji, doros\u0142e \u017cycie \u2013 we Francji.<\/p>\n\n\n\n

J\u00f3zef Czapski \u2013 polski malarz, pisarz, \u017co\u0142nierz Armii Andersa, wi\u0119zie\u0144 oboz\u00f3w sowieckich w latach 1939-1941 (Starobielsk, Pawliszczew Bor, Griazowiec), znalaz\u0142 si\u0119 w\u015br\u00f3d 395 ocalonych \u00a0z blisko \u00a022 tys. polskich obywateli wzi\u0119tych do niewoli po agresji ZSRR na Polsk\u0119 17 wrze\u015bnia 1939 roku. Do ko\u0144ca \u017cycia zabiega\u0142, by \u015bwiat dowiedzia\u0142 si\u0119 o zbrodni katy\u0144skiej.<\/p>\n\n\n\n

1896<\/strong><\/p>\n\n\n\n

2 kwietnia – w Pa\u0142acu Thun\u00f3w w Pradze, przy ul. Nerudovej 20 urodzi\u0142 si\u0119 J\u00f3zef Czapski. Rodzina chcia\u0142a, \u00a0by dzieci rodzi\u0142y si\u0119\u00a0 w rodowym Pa\u0142acu, a nie w maj\u0105tku b\u0119d\u0105cym w\u00f3wczas na terenach zaboru rosyjskiego. Z rodzinnego maj\u0105tku z teren\u00f3w dzisiejszej Bia\u0142orusi z miejscowo\u015bci Przy\u0142uki brzemienna J\u00f3zefa Hutten- Czapska przyby\u0142a wi\u0119c do Pragi, gdzie mieszka\u0142a jej matka i rodze\u0144stwo.\u00a0Por\u00f3d odby\u0142 si\u0119 w mieszkaniu\u00a0 starszego brata, Franciszka Thuna, wieloletniego namiestnika Czech i p\u00f3\u017aniejszego (w latach 1898 \u2013 1899) premiera Austrii. Akuszerk\u0105 by\u0142a\u00a0Gabriela Suda.<\/p>\n\n\n\n

4 kwietnia\u2013 dziecko zosta\u0142o ochrzczone w Ko\u015bciele \u015bw. Miko\u0142aja w Pradze.<\/p>\n\n\n\n

Dzieci\u0144stwo J\u00f3zef Czapski sp\u0119dzi\u0142  w rodzinnym maj\u0105tku w Przy\u0142ukach nieopodal Mi\u0144ska. (dzisiejsza Bia\u0142oru\u015b, w\u00f3wczas ziemie polskie pod zaborem rosyjskim).<\/p>\n\n\n\n

1903<\/strong><\/p>\n\n\n\n

13 sierpnia – zmar\u0142a w po\u0142ogu 36 letnia J\u00f3zefa Hutten – Czapska. J\u00f3zef straci\u0142 w jednym dniu matk\u0119 i przedwcze\u015bnie urodzon\u0105 siostr\u0119 Teres\u0119. Mia\u0142 w\u00f3wczas 7 lat.<\/p>\n\n\n\n

W domu rodzinnym pod opiek\u0105 nauczyciela Wac\u0142awa Iwanowskiego oraz guwernantek uczy\u0142 si\u0119 francuskiego, niemieckiego oraz rosyjskiego. Otrzyma\u0142 podstawowe wykszta\u0142cenie. Pobiera\u0142 nauki rysunki, rze\u017abi\u0142, ale tak\u017ce uczy\u0142 si\u0119 gry na fortepianie.<\/p>\n\n\n\n

1905<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wraz z czw\u00f3rk\u0105 rodze\u0144stwa sp\u0119dzi\u0142\u00a0 w sierpniu i we wrze\u015bniu czas pod opiek\u0105 swojej babci\u00a0El\u017cbiety Meyendorff\u00a0 Emerykowej Czapskiej w Suddenbach, pod Ryg\u0105.<\/p>\n\n\n\n

1909<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Lato sp\u0119dzi\u0142 w Houlgate (Normandia).<\/p>\n\n\n\n

1912-1915<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Uczy\u0142 si\u0119 w XII Gimnazjum na Fontance w Petersburgu. Towarzyszy\u0142 mu nauczyciel Wac\u0142aw Iwanowski. W tym te\u017c czasie kontynuowa\u0142 nauk\u0119 gry na fortepianie i bra\u0142 lekcje rysunku.<\/p>\n\n\n\n

Latem  wraz ze swoim bratem Stanis\u0142awem i nauczycielem W\u0142adys\u0142awem Iwanowskim podr\u00f3\u017cowa\u0142 po W\u0142oszech, przebywa\u0142 tak\u017ce w Wenecji. Odwiedzi\u0142 Villars-sur-Ollon w Alpach Szwajcarskich.<\/p>\n\n\n\n

1915<\/strong><\/p>\n\n\n\n

30 czerwca\u00a0 zosta\u0142 przyj\u0119ty na Wydzia\u0142 Prawa Cesarskiego Uniwersytetu Piotrogrodzkiego, kt\u00f3ry gwarantowa\u0142\u00a0odroczenie od s\u0142u\u017cby wojskowej. Mieszka\u0142 u wuja Aleksandra Meyendorffa.<\/p>\n\n\n\n

Wspominaj\u0105c po latach studia, stwierdzi\u0142, \u017ce niczego si\u0119 nie nauczy\u0142. \u201eKocha\u0142em si\u0119 w Puszkinie, w Dostojewskim. Mia\u0142em jaki\u015b kompleks ni\u017cszo\u015bci wobec literatury rosyjskiej\u201d (film Czapski<\/em>, re\u017c. A. Holland, A. Wolski, 1985).<\/p>\n\n\n\n

1916<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W zwi\u0105zku z wybuchem I wojny \u015bwiatowej (w 1914 roku) i uchyleniem przez Rad\u0119 Ministr\u00f3w (w styczniu 1916 roku) ustawy gwarantuj\u0105cej studentom odroczenie s\u0142u\u017cby wojskowej latem, stan\u0105\u0142 w obliczu powo\u0142ania do wojska. W tej sytuacji postanowi\u0142 skorzysta\u0107 z mo\u017cliwo\u015bci uzyskania w przyspieszonym trybie stopnia podoficerskiego i 25 maja tego roku zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do rektora z pro\u015bb\u0105 o zwolnienie z uczelni, kt\u00f3re uzyska\u0142 31 maja. Dzi\u0119ki koneksjom ojca (w tym pomocy gen. N. W. Bibikowa) wst\u0105pi\u0142 do Korpusu Pazi\u00f3w. W tej elitarnej uczelni wojskowej kszta\u0142ci\u0142 si\u0119 na m\u0142odszego oficera kawalerii od czerwca 1916 do lutego 1917 roku. Korpus Pazi\u00f3w, w kt\u00f3rym by\u0142o w\u00f3wczas sporo Polak\u00f3w, w tym kuzyni hr. Platerowie, uko\u0144czy\u0142 ze stopniem chor\u0105\u017cego.<\/p>\n\n\n\n

Przeczyta\u0142\u00a0 broszur\u0119 antywojenn\u0105 Romain Rollanda\u00a0 pt. Au dessus de la m\u00eal\u00e9e<\/em> . Pod jej wp\u0142ywem napisa\u0142 list do autora i uzyska\u0142 odpowied\u017a . To pierwszy moment rodzenia si\u0119 pogl\u0105d\u00f3w pacyfistycznych. Zafascynowa\u0142 si\u0119 tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 Lwa To\u0142stoja.<\/p>\n\n\n\n

1917<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Czapski w Piotrogrodzie jest \u015bwiadkiem wybuchu rewolucji lutowej, jednak\u00a0pierwsze dni sp\u0119dzi\u0142 w szkolnym szpitalu.<\/p>\n\n\n\n

\u201eNam zdawa\u0142a si\u0119 ta wiosenna rewolucja pe\u0142na nadziei, ca\u0142e, jak s\u0105dzili\u015bmy, imperium rozpadnie si\u0119 na niepodleg\u0142e kraje, a Polska w pierwszym rz\u0119dzie, powstanie w historycznych granicach \u2013 napisa\u0142a po latach Maria Czapska.<\/p>\n\n\n\n

Od lipca s\u0142u\u017cy\u0142 w 1. Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w Krechowieckich, kt\u00f3ry latem tego roku walczy\u0142 z wojskami pa\u0144stw centralnych w rejonie Stanis\u0142awowa, Tarnopola i Ka\u0142usza (Ukraina).<\/p>\n\n\n\n

1918<\/strong><\/p>\n\n\n\n

22 stycznia w Bobrujsku, powodowany ideami pacyfistycznymi, wyst\u0105pi\u0142 \u00a0z wojska wraz z Antonim i Edwardem Marylskimi. Po paru dniach\u00a0 pobytu w Przy\u0142ukach wszyscy trzej wyjechali do Piotrogrodu. Wkr\u00f3tce do\u0142\u0105czy\u0142y do nich starsze siostry J\u00f3zefa Czapskiego, Karla i Maria i wsp\u00f3lnie za\u0142o\u017cyli religijno-pacyfistyczn\u0105 komun\u0119, kt\u00f3rej duchowym przyw\u00f3dc\u0105 staje si\u0119 Antoni Marylski.<\/p>\n\n\n\n

Ko\u0144cem maja dzi\u0119ki pomocy Henryka Przew\u0142ockiego uda\u0142o mu si\u0119 wyjecha\u0107 wraz z siostrami w kierunku Warszawy.<\/p>\n\n\n\n

28 sierpnia \u2013 4 pa\u017adziernika ostatni raz przebywa\u0142 w domu rodzinnym w Przy\u0142ukach.<\/p>\n\n\n\n

16 pa\u017adziernika  w Warszawie  zapisa\u0142 si\u0119 do  Akademii Sztuk Pi\u0119knych, do pracowni Stanis\u0142awa Lentza. Ucz\u0119szcza\u0142 przez miesi\u0105c\u2026<\/p>\n\n\n\n

11 listopada po 123 latach nieobecno\u015bci na mapach politycznych Europy Polska odzyska\u0142a niepodleg\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

\u201e[\u2026] zbrojne pogotowie Ukrai\u0144c\u00f3w, zagro\u017cenie Lwowa, zmobilizowa\u0142o m\u0142odzie\u017c [polsk\u0105 \u2013 ES]. T\u0142umny wiec akademicki uchwali\u0142 powszechny zaci\u0105g i zamkni\u0119cie wy\u017cszych uczelni\u201d\u00a0– pisa\u0142a Maria Czapska.<\/p>\n\n\n\n

\u201eCa\u0142a m\u0142odzie\u017c  wst\u0119powa\u0142a do wojska, w Ma\u0142opolsce toczy\u0142y si\u0119 walki z Ukrai\u0144cami, a ja czu\u0142em si\u0119 zupe\u0142nie wyko\u0142owany, nie chc\u0105c, nie mog\u0105c z moimi przekonaniami i\u015b\u0107 do wojska, znalaz\u0142em si\u0119 jakby wy\u0142\u0105czony ze spo\u0142ecze\u0144stwa, wy\u0142\u0105czony z Polski. Zwr\u00f3ci\u0142em si\u0119 wi\u0119c do dow\u00f3dcy 1. Pu\u0142ku, [\u2026] prosz\u0105c, by mi zleci\u0142 jak\u0105kolwiek robot\u0119, bylebym nie musia\u0142 zabija\u0107. \u2013 wspomina\u0142 J\u00f3zef Czapski.<\/p>\n\n\n\n

Otrzyma\u0142 misj\u0119 odszukania 5 oficer\u00f3w polskich I Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w Krechowieckich i w  listopadzie wyruszy\u0142 do Piotrogrodu. Poszukuj\u0105c wie\u015bci o zaginionych, pozna\u0142  zupe\u0142nym przypadkiem  Dmitrija S. Mere\u017ckowskiego, jego \u017con\u0119 Zinaid\u0119 Gippius i Dmitrija W. Fi\u0142osofowa, kt\u00f3rzy wyja\u015bnili mu, jak mo\u017cna i nale\u017cy pogodzi\u0107 idee pacyfistyczne ze walk\u0105 przeciwko wrogom. Relacje z nimi sta\u0142y si\u0119 na tyle bliskie, \u017ce odwiedza\u0142 ich zim\u0105 1918 roku prawie codziennie, na ul. Siergiejewskiej.<\/p>\n\n\n\n

1919<\/strong><\/p>\n\n\n\n

22 stycznia powr\u00f3ci\u0142 do Warszawy\u00a0 i oznajmi\u0142 , \u017ce je\u0144cy polscy zostali rozstrzelani. Przebywa\u0142\u00a0tak\u017ce w Krakowie, gdzie pod wp\u0142ywem lektur Stanis\u0142awa Brzozowskiego, Cypriana Kamila Norwida odkrywa\u0142 w sobie fascynacj\u0119\u00a0 polsko\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n

1920<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Do maja s\u0142u\u017cy\u0142 w stopniu szeregowca w poci\u0105gu pancernym \u201e\u015amia\u0142y\u201d, dowodzonym przez braci Ma\u0142agowskich. Od maja  walczy\u0142 w I Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w Krechowieckich, bior\u0105c udzia\u0142 w  wyprawie kijowskiej przeciwko bolszewikom i zosta\u0142 odznaczony Krzy\u017cem Virtuti Militari, a tak\u017ce awansowa\u0142 do stopnia  podporucznika.<\/p>\n\n\n\n

\u201eW ko\u0144cu 1920 roku, roku \u015bmiertelnego zagro\u017cenia kraju i jego wyzwolenia, kt\u00f3re nazywano cudem nad Wis\u0142\u0105, postanowili\u015bmy z bratem osi\u0105\u015b\u0107 w Krakowie, gdzie dziadek nasz zamieszka\u0142 na staro\u015b\u0107 i stworzy\u0142 muzeum swego imienia, gdzie babk\u0119 nasz\u0105 \u0142\u0105czy\u0142y  wi\u0119zy serdeczno\u015bci z rodzinami Popiel\u00f3w, Morawskich i Pus\u0142owskich  – Krak\u00f3w by\u0142 mi bli\u017cszy ni\u017c Warszawa\u201d \u2013 napisa\u0142a Maria Czapska. W ca\u0142ym kraju zjednoczonym otwiera\u0142y si\u0119 szko\u0142y, uniwersytety, akademie. Mogli\u015bmy wreszcie, po tylu zw\u0142okach, zabra\u0107 si\u0119 do naszych studi\u00f3w\u201d.<\/p>\n\n\n\n

1921<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W lutym  zapisa\u0142 si\u0119 do Akademii Sztuk Pi\u0119knych w Krakowie i rozpocz\u0105\u0142 studia malarskie. Uczy\u0142 si\u0119 m.in. w pracowni W\u0142adys\u0142awa Jarockiego, Wojciecha Weissa i J\u00f3zefa Pankiewicza. Bardzo cz\u0119sto bywa\u0142 w Warszawie, widywa\u0142 si\u0119 z Dimitrijem Fi\u0142osofowem.<\/p>\n\n\n\n

1923<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Z kole\u017cankami i kolegami z Akademii Sztuk Pi\u0119knych za\u0142o\u017cy\u0142 grup\u0119 Komitet Paryski\u00a0(skr\u00f3t : KP, potocznie zwani Kapistami).<\/p>\n\n\n\n

1924<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Latem grupa \u00a0wyjecha\u0142a \u00a0do Pary\u017ca. Czapski do\u0142\u0105czy\u0142 do nich we wrze\u015bniu. Jako jedyny biegle w\u0142adaj\u0105cy j\u0119zykiem francuskim zajmowa\u0142 si\u0119 sprawami organizacyjnymi. Pomaga\u0142 znale\u017a\u0107 prac\u0119, nawi\u0105za\u0107 kontakty z francuskim \u015brodowiskiem. Prze\u017cywa\u0142 w\u00f3wczas okres zw\u0105tpienia w sw\u00f3j talent malarski. W Pary\u017cu towarzyszy\u0142a \u00a0mu siostra Maria, kt\u00f3ra pisa\u0142a swoj\u0105 prac\u0119 o Adamie Mickiewiczu. Dzi\u0119ki swojemu arystokratycznemu pochodzeniu nawi\u0105za\u0142 kontakty z\u00a0 Misi\u0105 Godebsk\u0105-Sert i Lily Pastr\u00e9. W ich w salonach, w kt\u00f3rych spotykali si\u0119 arty\u015bci skupiaj\u0105cy si\u0119 wok\u00f3\u0142 Balet\u00f3w Rosyjskich Siergieja Diagilewa pozna\u0142 Jeana Cocteau, Igora Strawi\u0144skiego, Maurice\u2019a Ravela, Nicolas Nabokov\u2019a,\u00a0 Pablo Picasso.\u00a0Bywa\u0142\u00a0u Jacques\u2019a Maritaine\u2019a w Meudon pod Pary\u017cem.<\/p>\n\n\n\n

Odkry\u0142 dla siebie malarstwo Bonnarda i Cezanne\u2019a.<\/p>\n\n\n\n

1925<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pracowa\u0142 w Pary\u017cu rysuj\u0105c do paryskich \u017curnali m\u00f3d; okazjonalne uczestniczy\u0142 w zaj\u0119ciach w Acad\u00e9mie Colarossi i w Acad\u00e9mie Ranson. Pozna\u0142 w tym czasie Rogera Bissi\u00e8re`a. Z kapistami wyje\u017cd\u017cali na planery do La Ciotat\u00a0 Zorganizowali bal w Soci\u00e9t\u00e9 Nationale d`Horticulture de France przy rue de Grenelle, \u00a0na kt\u00f3rym obecni byli: Pierre Bonnard , Constantin Brancusi , Jean Cocteau, Misia Godebska-Sert.<\/p>\n\n\n\n

1926<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Zachorowa\u0142 na tyfus. Rekonwalescencj\u0119 odbywa\u0142 w Londynie u wuja, Aleksandra Meyendorffa. W tym czasie czyta\u0142 wnikliwie wydane dzie\u0142a Prousta i napisa\u0142 esej\u00a0 pt. Marceli Proust, wydrukowany w polskim Przegl\u0105dzie Wsp\u00f3\u0142czesnym rok 1928 nr 71. Zwiedza\u0142 muzea, w tym \u00a0National Gallery, gdzie g\u0142\u0119bokim malarskim prze\u017cyciem by\u0142 dla niego obraz Camille\u2019a Corota Je\u017adziec w lesie<\/em><\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

Po powrocie do Pary\u017ca dzi\u0119ki Danielowi Hal\u00e9vy nawi\u0105za\u0142 liczne kontakty w paryskich kr\u0119gach intelektualno-artystycznych. Pozna\u0142 w tym czasie Andr\u00e9 Malraux, Fran\u00e7ois Mauriaca, L\u00e9on-Paul Fargue\u2019a, Drieu de la Rochelle\u2019a, Maurice Sachs\u2019a, Paul Morand\u2019a, Julien Green\u2019a. Przeprowadzi\u0142 \u00a0wywiad z Andr\u00e9 Maurois i opublikowa\u0142 rozmow\u0119 w prasie polskiej.<\/p>\n\n\n\n

1929<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pozna\u0142\u00a0Gertrud\u0119 Stein u malarza Louisa Marcoussisa. Potem bywa\u0142 w jej paryskiej pracowni-salonie, a w 1930 roku odwiedzi\u0142 j\u0105 na wsi. By\u0142a wtedy uwa\u017cana za \u201epapie\u017cyc\u0119 malarstwa\u201d. Kupi\u0142a obrazy kapist\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

1930<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Grupa Kapist\u00f3w po raz pierwszy wystawi\u0142a swoje prace we Francji, w Pary\u017cu, w Galerie Zak na Place St. Germain-des-Pr\u00e9s. Czapski pokaza\u0142 kilka swoich prac . Wystawie patronowa\u0142a Lily Pastr\u00e9.<\/p>\n\n\n\n

W maju i w czerwcu podr\u00f3\u017cowa\u0142  po Hiszpanii; szczeg\u00f3lnie silne wra\u017cenie wywar\u0142y na nim dzie\u0142a Francisco Goi w Muzeum Prado.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

25 lipca w\u00a0Polsce, w Mordach, w \u00a0maj\u0105tku siostry Karli i jej m\u0119\u017ca Henryka Przew\u0142ockiego, umar\u0142 ojciec J\u00f3zefa Czapskiego, Jerzy<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

Na zaproszenie J\u00f3zefa Czapskiego do Polski przyby\u0142 Daniel Hal\u00e9vy. Efektem jego wizyty w Polsce i Europie \u015arodkowej by\u0142a ksi\u0105\u017cka pt. Courrier d\u2019Europe<\/em> (Paris, Ed. Grasset 1933), kt\u00f3r\u0105 autor dedykowa\u0142 Czapskiemu.<\/p>\n\n\n\n

1931<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Grupa Kapist\u00f3w zorganizowa\u0142a wystaw\u0119 swoich prac w Genewie w Galerie Moss. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 kapist\u00f3w powr\u00f3ci\u0142o po tej wystawie do Polski. Czapski pozosta\u0142 jeszcze we Francji, odwiedzaj\u0105c sporadycznie Polsk\u0119 (m.in. Krak\u00f3w, Warszaw\u0119).<\/p>\n\n\n\n

W grudniu w Polsce odby\u0142a si\u0119 wystawa kapist\u00f3w. W Warszawie, w Polskim Klubie Artystycznym  \u201ePolonia\u201d Czapski pokaza\u0142 tak\u017ce swoje prace.<\/p>\n\n\n\n

1932<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wystawa indywidualna w Galerie Vignon (17, rue Vignon) w Pary\u017cu.<\/p>\n\n\n\n

Wystawa indywidualna w Galerie Georges Maratier w Pary\u017cu przy finansowym wsparciu Gertrud Stein.<\/p>\n\n\n\n

Pod koniec roku postanowi\u0142  wr\u00f3ci\u0107 do Polski i na sta\u0142e zamieszka\u0107 w Warszawie. Najpierw przy ul. Filtrowej 83 \/ 9, w kolejnych latach w podwarszawskim J\u00f3zefowie.<\/p>\n\n\n\n

Pracowa\u0142 nad ksi\u0105\u017ck\u0105 o\u00a0Wasiliju \u00a0Rozanowie.<\/p>\n\n\n\n

1934<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wystawa kapist\u00f3w w Instytucie Propagandy Sztuki w Warszawie. Czapski wystawi\u0142\u00a021 obraz\u00f3w. Po wernisa\u017cu pozna\u0142 Ludwika Heringa, z kt\u00f3rym przyja\u017ani\u0142 si\u0119 do ko\u0144ca \u017cycia Ludwika, do 4 grudnia 1984 roku.<\/p>\n\n\n\n

1935<\/strong><\/p>\n\n\n\n

J\u00f3zef Czapski bra\u0142 udzia\u0142 w wystawie inauguracyjnej  \u201eSalon 35\u201d w Poznaniu oraz w wystawie \u201eZwornika\u201d w Belgradzie. Prace pokazali tam tak\u017ce inni polscy malarze z grupy Kapi\u015bci, m.in. Jan Cybis, Zygmunt Waliszewski, Hanna Rudzka \u2013 Cybisowa, Kazimierz Mitera.<\/p>\n\n\n\n

Przebywa\u0142 w tym roku tak\u017ce w Pary\u017cu. Pracowa\u0142 nad ksi\u0105\u017ck\u0105 o J\u00f3zefie Pankiewiczu. Zwr\u00f3ci\u0142  uwag\u0119 na wystaw\u0119 niemieckiego ekspresjonisty Maxa Beckmanna.<\/p>\n\n\n\n

W czasie \u201eprzechadzek\u201d po Luwrze wraz z Pankiewiczem pozna\u0142 m\u0142odego stypendyst\u0119 z Wilna, poet\u0119 Czes\u0142awa Mi\u0142osza, p\u00f3\u017aniejszego laureata Literackiej Nagrody Nobla (1980), z kt\u00f3rym potem po\u0142\u0105cz\u0105 go relacje w paryskiej Kulturze.<\/p>\n\n\n\n

1936<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wystawa zbiorowa rysunk\u00f3w, w salach \u00a0Zwi\u0105zku Polskich Artyst\u00f3w Plastyk\u00f3w w Warszawie.<\/p>\n\n\n\n

W Instytucie Propagandy Sztuki w Warszawie  wyg\u0142osi\u0142  odczyt O C\u00e9zannie i \u015bwiadomo\u015bci malarskiej<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Nak\u0142adem M. Arcta w Warszawie ukaza\u0142a si\u0119 jego pierwsza ksi\u0105\u017cka\u00a0\u201eJ\u00f3zef Pankiewicz. \u017bycie i dzie\u0142o. Wypowiedzi o sztuce\u201d.<\/p>\n\n\n\n

1937<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Otrzyma\u0142 nagrod\u0119 w czasie \u201eSalonu 35\u201d w Poznaniu<\/p>\n\n\n\n

Otrzyma\u0142 nagrod\u0119 w Salonie Malarskim w Instytucie Propagandy Sztuki w Warszawie<\/p>\n\n\n\n

W czasie Wielkiej \u015awiatowej Wystawy w Pary\u017cu otrzyma\u0142 br\u0105zowy medal za obraz \u201eSoir\u201d, namalowany w 1936 roku.<\/p>\n\n\n\n

Pokaza\u0142 swoje prace w Salonie Wiosennym w Pa\u0142acu Sztuki Towarzystwa Przyjaci\u00f3\u0142 Sztuk Pi\u0119knych we Lwowie.<\/p>\n\n\n\n

1938<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u201eJ\u00f3zef Czapski ma zaszczyt prosi\u0107 J.W.P. o przybycie do Instytutu Propagandy Sztuki na otwarcie wystawy swoich prac, kt\u00f3re si\u0119 odb\u0119dzie w sobot\u0119, 26 marca o g. 13. Wystawa trwa\u0107 b\u0119dzie do 18 kwietnia 1938\u201d<\/p>\n\n\n\n

Udzia\u0142 w wystawach: w X Salonie Malarskim w Warszawie,\u00a0w wystawie Inauguracyjnej w Domu Zwi\u0105zku Polskich Artyst\u00f3w Plastyk\u00f3w w Krakowie, w Salonie 35 w Poznaniu i w Polskim Pawilonie na Mi\u0119dzynarodowej Wystawie Sztuki w Pittsburgu.<\/p>\n\n\n\n

1939<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Udzia\u0142 w wystawie \u201eMartwa natura w malarstwie polskim\u201d w Instytucie Propagandy Sztuki w Warszawie.<\/p>\n\n\n\n

Obraz  Go\u0142\u0119bnik<\/em> (namalowany w 1938 roku)  zosta\u0142 wyeksponowany na Wystawie \u015awiatowej w Nowym Jorku w Pawilonie Polski. Obraz nie wr\u00f3ci\u0142 do kraju z powodu wybuchu II wojny \u015bwiatowej. Obecnie znajduje si\u0119 w zbiorach Muzeum Polskiego w Chicago<\/p>\n\n\n\n

W okresie od 1934 -1939 roku J\u00f3zef Czapski bra\u0142 czynny udzia\u0142 w polskim \u017cyciu artystycznym i intelektualny. By\u0142  zwi\u0105zany ze \u015brodowiskiem Instytutu Propagandy Sztuki w Warszawie oraz publikowa\u0142 w miesi\u0119czniku \u201eG\u0142os Plastyk\u00f3w\u201d i tygodniku \u201eWiadomo\u015bci Literackie\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Spotyka\u0142 si\u0119 w nieformalnym klubie dyskusyjnym \u201eDomik w Ko\u0142omnie\u201d z grup\u0105 emigrant\u00f3w rosyjskich. Tam te\u017c spotka\u0142 po raz pierwszy Jerzego Giedroycia, w\u00f3wczas redaktora \u201eBuntu M\u0142odych\u201d, z kt\u00f3rym w 1946 roku we Francji b\u0119dzie wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142  emigracyjne Wydawnictwo Instytut Literacki.<\/p>\n\n\n\n

Malowa\u0142, pisa\u0142 i wystawia\u0142 prace wraz z grup\u0105 Kapist\u00f3w. W latach 1931 -1939 \u2013 jak poda\u0142 Janusz Nowak, J\u00f3zef Czapski namalowa\u0142 oko\u0142o 160 <\/strong>udokumentowanych obraz\u00f3w. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 zagin\u0119\u0142a w czasie II wojny \u015bwiatowej w Warszawie.<\/p>\n\n\n\n

Wybuch II wojny \u015bwiatowej<\/strong><\/p>\n\n\n\n

1939<\/strong><\/p>\n\n\n\n

1 wrze\u015bnia jako oficer rezerwy zosta\u0142  zmobilizowany i uda\u0142 si\u0119 do Krakowa, do 8 Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

27 wrze\u015bnia w Chmielku, na granicy  wojew\u00f3dztwa lwowskiego zosta\u0142 wraz z dwoma szwadronami rezerwowymi 8 Pu\u0142ku wzi\u0119ty do niewoli przez Armi\u0119 Czerwon\u0105 i osadzony w obozie sowieckim w Starobielsku.<\/p>\n\n\n\n

1940<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W obozie Starobielsk w chwili roz\u0142adowania 5 kwietnia by\u0142o 3920 oficer\u00f3w wraz z kilkudziesi\u0119cioma wi\u0119\u017aniami cywilnymi i oko\u0142o 30 podchor\u0105\u017cych i chor\u0105\u017cych. Uratowa\u0142o si\u0119 spo\u015br\u00f3d nich 79. Jestem jednym z nich. Ca\u0142a reszta zgin\u0119\u0142a bez \u015bladu\u201d (Wspomnienia starobielskie<\/em>).<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

12 maja opu\u015bci\u0142 Starobielsk. 395 je\u0144c\u00f3w NKWD przetransportowa\u0142o do Juchnowa (Pawliszczew Bor). Tam nadano im numery. Czapski otrzyma\u0142 205<\/strong>. Potem wywieziono ich do Griazowca pod Wo\u0142g\u0105. W obozie w Griazowcu Czapski prowadzi\u0142 dla wsp\u00f3\u0142wi\u0119\u017ani\u00f3w –  w ramach lekcji j\u0119zyka francuskiego – wyk\u0142ady o literaturze francuskiej i malarstwie. Dzi\u0119ki zapiskom swoich koleg\u00f3w m\u00f3g\u0142 po latach odtworzy\u0107 wyk\u0142ady o Marcelu Prou\u015bcie. Zosta\u0142y wydane jako: \u201eProust contre la d\u00e9ch\u00e9ance. Conf\u00e9rences au camp de Griazowietz\u201d.<\/p>\n\n\n\n

1941<\/strong><\/p>\n\n\n\n

30 lipca 1941 roku w Londynie premier gen. W\u0142adys\u0142aw Sikorski podpisa\u0142 z ambasadorem ZSRS Iwanem Majskim polsko-sowiecki uk\u0142ad o wznowieniu stosunk\u00f3w dyplomatycznych, wsp\u00f3\u0142pracy na rzecz pokonania Niemiec oraz powstania polskiej armii w ZSRS. Dodatkowy protok\u00f3\u0142 przewidywa\u0142 zwolnienie z wi\u0119zie\u0144 i \u0142agr\u00f3w obywateli polskich.<\/p>\n\n\n\n

Czapski do sierpnia  przebywa\u0142 w obozie w Griazowcu.<\/p>\n\n\n\n

Po zwolnieniu \u00a0z obozu\u00a03 wrze\u015bnia \u00a0wst\u0105pi\u0142 do formuj\u0105cych si\u0119 \u00a0w Tocku Polskich Si\u0142 Zbrojnych w ZSRR.<\/p>\n\n\n\n

Na pytanie zadane mu w wywiadzie w 1943 roku o to, jakie by\u0142y kryteria wyboru ocalonych je\u0144c\u00f3w, Czapski powiedzia\u0142:<\/p>\n\n\n\n

\u201ePo naszym wyje\u017adzie prawie nikt ju\u017c nie pozosta\u0142 w Starobielsku. Nasza grupa sk\u0142ada\u0142a si\u0119 ona z kilkunastu oficer\u00f3w. Nasuwa si\u0119 pytanie, na podstawie jakiego kryterium zostali oni wybrani. Zastanawia\u0142em si\u0119 cz\u0119sto nad tym pytaniem i przyszed\u0142em do przekonania, \u017ce nie by\u0142o \u017cadnej wyra\u017anej podstawy politycznej czy innej, aby uratowa\u0107 \u017cycie 70\u00a0oficerom, kt\u00f3rych ze Starobielska przewieziono do Griazowca. Jedynym kryterium by\u0142a tu zupe\u0142na dowolno\u015b\u0107, kt\u00f3ra robi wra\u017cenie przypadku. By\u0142a tam ca\u0142a gama stopni i przekona\u0144, od genera\u0142a Wo\u0142kowickiego do szeregowca, od ludzi, kt\u00f3rzy zrobili sobie \u201ekrasny ugo\u0142ok\u201d do skrajnych zwolennik\u00f3w ONR\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Dzisiaj wiemy z dokument\u00f3w przytoczonych przez Czes\u0142awa Madajczyka, \u017ce 30 stycznia 1940 roku do radcy ambasady niemieckiej w Rzymie \u2013 barona Johanna von Plessena, zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 hrabia Ferdynand de Castel z pro\u015bb\u0105 o pomoc w wydostaniu z niewoli polskiego hrabiego J\u00f3zefa Czapskiego. W tej samej sprawie pisa\u0142 do barona von Plessen, ksi\u0105\u017c\u0119 Bismark. Baron w swoim li\u015bcie poinformowa\u0142, \u017ce o Czapskim pisa\u0142a do niego hrabina Palacka, lecz wyst\u0105pienia w\u0142adz dyplomatycznych Niemiec nie przynios\u0105 oczekiwanych rezultat\u00f3w, gdy\u017c  \u201ew\u0142adze radzieckie wykazuj\u0105 szczeg\u00f3ln\u0105 pow\u015bci\u0105gliwo\u015b\u0107 w sprawach je\u0144c\u00f3w wojennych\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Uratowanie autora \u201eWspomnie\u0144 starobielskich\u201d  nie by\u0142o cudem i opr\u00f3cz wy\u017cej wymienionych wp\u0142ywowych osobisto\u015bci z Europy Zachodniej, interweniowali jeszcze ksi\u0105\u017c\u0119 Stanis\u0142aw Radziwi\u0142\u0142 i ksi\u0105\u017c\u0119 Eugeniusz Lubomirski. Sam Czapski \u017cy\u0142 przez lata w przekonaniu, \u017ce jego ocalenie by\u0142o przypadkiem. Dopiero list Natalii Lebiediewej z dnia 22 pa\u017adziernika 1990 roku, w kt\u00f3rym informowa\u0142a go o interwencji ambasady niemieckiej, sprawi\u0142, \u017ce pozna\u0142 prawd\u0119 o swoich losach.<\/p>\n\n\n\n

W listopadzie zosta\u0142  mianowany kierownikiem Biura Poszukiwa\u0144 Zaginionych w Rosji oficer\u00f3w i \u017co\u0142nierzy przy sztabie Armii w Buzu\u0142uku. Zadaniem biura by\u0142o spisywanie informacji od przybywaj\u0105cych je\u0144c\u00f3w celem ustalenia tak\u017ce miejsca pobytu zaginionych os\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n

1942<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Mianowany przez genera\u0142a W\u0142adys\u0142awa Andersa \u2013 dow\u00f3dc\u0119  Polskich Si\u0142 Zbrojnych w ZSRR pe\u0142nomocnikiem do spraw \u201eniezwr\u00f3conych jeszcze je\u0144c\u00f3w\u201d Czapski przebywa\u0142 w Czka\u0142owie, Moskwie, Kujbyszewie,  by uzyska\u0107 informacje, co sta\u0142o si\u0119 z ponad 21 tysi\u0105cami zaginionych je\u0144c\u00f3w polskich.<\/strong> W Czka\u0142owie rozmawia\u0142 z szefem Gu\u0142agu gen. Nasiedkinem. Z\u0142o\u017cy\u0142 tak\u017ce na \u0141ubiance gen. Reichmanowi, kt\u00f3rego prze\u0142o\u017conym by\u0142 Beria,  memoria\u0142 o zaginionych.  Nie uzyska\u0142 \u017cadnych informacji.<\/p>\n\n\n\n

Po powrocie przed\u0142o\u017cy\u0142 dow\u00f3dcom Ko\u0144cowy raport o zaginionych oficerach polskich w ZSRR. Informuj\u0105cy, \u017ce nie s\u0105 znane losy je\u0144c\u00f3w, ale trafi\u0142 na trop zbrodni katy\u0144skiej podejrzewaj\u0105c, \u017ce to w\u0142adze sowieckie zg\u0142adzi\u0142y je\u0144c\u00f3w. Sam jednak w to nie wierzy\u0142.<\/p>\n\n\n\n

Od marca przebywa\u0142 w Jangi Jul pod Taszkientem.<\/p>\n\n\n\n

W kwietniu zosta\u0142  mianowany szefem Wydzia\u0142u Propagandy i Informacji przy Sztabie Armii Polskiej.<\/p>\n\n\n\n

W czerwcu spotyka\u0142 w Taszkiencie  Ann\u0119 Achmatow\u0105 i Lidi\u0119 Czukowsk\u0105. W \u015blad za ewakuowan\u0105 do Iraku Armi\u0105 Andersa, jako jeden z ostatnich opu\u015bci\u0142  Zwi\u0105zek Sowiecki i 3 wrze\u015bnia dotar\u0142 do  Mesched w Iranie. Gdy zachorowa\u0142, w szpitalu w Meschedzie zacz\u0105\u0142  pisa\u0107 ksi\u0105\u017ck\u0119, wspomnienia z czas\u00f3w niewoli sowieckiej   wydan\u0105 jako \u201eWspomnienia Starobielskiej\u201d i potem \u201eNa nieludzkiej ziemi\u201d.<\/p>\n\n\n\n

1943<\/strong><\/p>\n\n\n\n

15 lutego w Sali Instytutu Brytyjskiego w Bagdadzie zosta\u0142a otwarta wystawa Artyst\u00f3w Plastyk\u00f3w Polskich \u017bo\u0142nierzy. Czapski pokaza\u0142 kilka obraz\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

13 kwietnia 1943 roku – komunikat radia niemieckiego o odkryciu grob\u00f3w je\u0144c\u00f3w polskich\u00a0 w Katyniu.<\/p>\n\n\n\n

W wywiadzie opublikowanym w 1943 roku na pytanie, jakie s\u0105 jego wnioski z poszukiwa\u0144 je\u0144c\u00f3w oraz co s\u0105dzi o wydanym komunikacie stwierdzi\u0142:<\/p>\n\n\n\n

\u201e<\/strong>Wszelkie produkty niemieckiej propagandy przyjmowa\u0107 musimy ze zrozumia\u0142\u0105 ostro\u017cno\u015bci\u0105. Jednak\u017ce szczeg\u00f3\u0142owo\u015b\u0107 informacji, zgoda w\u0142adz niemieckich na zbadanie sprawy przez delegacj\u0119 Mi\u0119dzynarodowego Czerwonego Krzy\u017ca, og\u00f3lnikowe zaprzeczenie sowieckie, a przede wszystkim brak wie\u015bci o zaginionych przez ca\u0142e trzy lata nie pozwalaj\u0105 na optymizm. Z ostatecznym s\u0105dem wypada zaczeka\u0107 na wyniki prac wspomnianej komisji Czerwonego Krzy\u017ca. W ka\u017cdym razie nie mog\u0105 one s\u0142u\u017cy\u0107 za usprawiedliwienie terroru niemieckiego, tak samo, jak  barbarzy\u0144stwa niemieckie nie mog\u0105 \u0142agodzi\u0107 naszego s\u0105du o tragedii kozielsko-starobielskiej-ostaszkowskiej.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Z Armi\u0105 Andersa przemierza\u0142  szlak przez Irak, Palestyn\u0119, Syri\u0119, Liban, Egipt \u2013 do W\u0142och.<\/p>\n\n\n\n

1944<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bra\u0142 udzia\u0142 w kampanii w\u0142oskiej, Jednak nie walczy\u0142 z broni\u0105 w r\u0119ku Sprawowa\u0142 funkcj\u0119 szefa (w stopniu majora) Wydzia\u0142u Propagandy i Kultury (do sierpnia 1944 roku), kt\u00f3ry to wydzia\u0142 zajmowa\u0142 si\u0119 zagadnieniami o\u015bwiaty i kultury w\u015br\u00f3d \u017co\u0142nierzy.<\/p>\n\n\n\n

W Rzymie ukaza\u0142y si\u0119 nak\u0142adem Biblioteki Or\u0142a Bia\u0142ego (wydawanej przez Armi\u0119 gen. W\u0142adys\u0142awa Andersa)  Wspomnienia starobielskie<\/strong> \u2013relacja z pobytu w radzieckim obozie jenieckim i misji wyja\u015bnienia u  w\u0142adz radzieckich los\u00f3w polskich \u017co\u0142nierzy.<\/p>\n\n\n\n

5 pa\u017adziernika og\u0142osi\u0142  list otwarty (licz\u0105cy ponad 15 stron) do Jacques\u2019a Maritaine\u2019a (w\u00f3wczas ambasadora gen. de Gaulle\u2019a przy Watykanie) i Fran\u00e7ois Mauriaca protestuj\u0105cy przeciwko zak\u0142amywaniu w propagandzie aliant\u00f3w, tego co dzieje si\u0119 w powsta\u0144czej Warszawie niszczonej przez Niemc\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

List rozpocz\u0105\u0142:<\/p>\n\n\n\n

\u201eMia\u0142em szcz\u0119\u015bcie zna\u0107 Was w okresie moich studi\u00f3w w Pary\u017cu.<\/p>\n\n\n\n

Podziwia\u0142em Wasz\u0105 prawo\u015b\u0107 my\u015blicieli, pisarzy, Wasz\u0105 odwag\u0119. Dla mnie, obcokrajowca, nie byli\u015bcie tylko Maritain czy Mauriac, byli\u015bcie Francj\u0105, tradycj\u0105 prawo\u015bci intelektualnej, atmosfer\u0105, kt\u00f3r\u0105 si\u0119 odczuwa\u0142o u pisarzy francuskich od konserwatyst\u00f3w do rewolucjonist\u00f3w (oczywi\u015bcie z wyj\u0105tkami)\u201d.<\/p>\n\n\n\n

[\u2026]<\/p>\n\n\n\n

\u201eIstnieje propaganda, kt\u00f3ra od czasu utworzenia w 1939 roku paktu Ribbentrop-Mo\u0142otow, wyspecjalizowa\u0142a si\u0119 w metodzie rozpowszechniania tez nierzeczywistych oraz inna, zbie\u017cna, kt\u00f3ra odnios\u0142a sukces we wsp\u00f3\u0142czesnych krajach demokratycznych, polegaj\u0105ca na nie zwracaniu uwagi na niewygodne fakty. Ale czy w tym kraju jest osoba, kt\u00f3ra chcia\u0142aby odkry\u0107 prawd\u0119, pozna\u0107 warto\u015b\u0107 i cierpienie kraju, nawet, je\u015bli nie jest w stanie mu pom\u00f3c?\u201d<\/p>\n\n\n\n

Nie otrzyma\u0142 odpowiedzi.<\/p>\n\n\n\n

1945<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Od marca 1945 kierowa\u0142  plac\u00f3wk\u0105 Drugiego Korpusu mieszcz\u0105c\u0105 si\u0119 pocz\u0105tkowo w budynku Ambasady RP u ambasadora Kajetana Morawskiego,  a potem w H\u00f4tel Lambert w Pary\u017cu.<\/p>\n\n\n\n

12 maja opublikowa\u0142 w Gavroche<\/em> artyku\u0142 \u201ePrawda o Katyniu\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Spotka\u0142 si\u0119 w czerwcu, w Rzymie z Jacques`em Maritainem ambasadorem Francji przy Watykanie, w Pary\u017cu\u00a0z Andr\u00e9 Malraux oraz Gertrud Stein.<\/p>\n\n\n\n

1946<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W Rzymie wraz z Jerzy Giedroyciem przy wsparciu wojskowego funduszu powsta\u0142 Instytut Literacki, kt\u00f3ry jako wydawnictwo publikowa\u0142 w\u00f3wczas ksi\u0105\u017cki polskie.<\/p>\n\n\n\n

Zamieszka\u0142 na sta\u0142e w Pary\u017cu. Publikowa\u0142 artyku\u0142y w emigracyjnym pi\u015bmie \u201eKultura\u201d oraz w \u201eLe Figaro Litt\u00e9raire\u201d \u201ePrevues\u201d, \u201eGavroche\u201d, \u201eNova et Vetera\u201d, \u201eCarrefour\u201d oraz w \u201eWiadomo\u015bciach\u201d  wydawanych przez emigracj\u0119 polsk\u0105 w Londynie.<\/p>\n\n\n\n

Powr\u00f3ci\u0142 do malowania. Na wystawie Towarzystwa Przyjaci\u00f3\u0142 Sztuki (organizacji irackich artyst\u00f3w) w Bagdadzie eksponowane s\u0105 jego obrazy namalowana w czasie pobytu w Iraku.<\/p>\n\n\n\n

1947<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W czerwcu ukaza\u0142 si\u0119 w Rzymie pierwszy numer miesi\u0119cznika \u201eKultura\u201d, kt\u00f3rego wydawc\u0105 by\u0142 Instytut Literacki. Pomys\u0142odawc\u0105 by\u0142 Gustaw Herling- Grudzi\u0144ski, kt\u00f3ry wraz z Jerzym Giedroyciem i przy du\u017cym udziale J\u00f3zefa Czapskiego pracowa\u0142 nad jego kszta\u0142tem. Tu Czapski zamie\u015bci\u0142  szkic napisany po \u015bmierci Pierre\u2019a  Bonnarda (zm. 23 stycznia 1947): \u201eCzu\u0142em \u015bwiat Bonnarda tak blisko ca\u0142ej mojej epoki przedwojennej, gdzie \u017cy\u0142em zanurzony w malarstwie, \u017ce  ca\u0142y artyku\u0142 nazwa\u0142em Raj utracony, bo sam w\u00f3wczas nie wiedzia\u0142em, jak w \u015bwiat malarski powr\u00f3ci\u0107 i czy powr\u00f3ci\u0107 potrafi\u0119\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Od jesieni zamieszka\u0142 z siostr\u0105 Mari\u0105 i przyby\u0142ym z W\u0142och zespo\u0142em \u201eKultury\u201d (Jerzym  Giedroyciem, Zofi\u0105 i Zygmuntem Hertzami) w Maisons-Laffitte pod Pary\u017cem, w wynaj\u0119tym domu przy  1 Avenue Corneille, w kt\u00f3rym mie\u015bci\u0142y si\u0119 te\u017c biura wydawnictwa Instytutu Literackiego.<\/p>\n\n\n\n

 \u201eL\u2019Humanit\u00e9\u201d, pismo francuskich komunist\u00f3w we wrze\u015bniu 1947 otwarcie nazwa\u0142o  Czapskiego i Giedroycia \u201ebandytami i faszystami z armii Andersa\u201d.<\/p>\n\n\n\n

W pa\u017adzierniku w Calais zosta\u0142 zdemobilizowany.<\/p>\n\n\n\n

Gdy tylko m\u00f3g\u0142 \u2013 rysowa\u0142 w swoim szkicowniku. Powsta\u0142 w\u00f3wczas szkic rysunkowy  portret Edith Piaf w jednej z kawiarni paryskich. Bra\u0142 udzia\u0142 w wiecu gen. Charlesa de Gaulle`a w St. Etienne i wielokrotnie spotyka\u0142 si\u0119 z jego sekretarzem, Andr\u00e9 Malraux .<\/p>\n\n\n\n

1948<\/strong><\/p>\n\n\n\n

 W styczniu spotka\u0142 si\u0119 z Charlesem de Gaulle\u2019em, za\u015b w maju z Albertem Camus.<\/p>\n\n\n\n

Spotyka\u0142 si\u0119 z Misi\u0105 Sert, Lilly Pastr\u00e9 i Dolly Radziwi\u0142\u0142. To tak\u017ce pocz\u0105tek osobistej znajomo\u015bci z Fran\u00e7ois Mauriac\u2019em oraz z Philippe\u2019m Ari\u00e8sem –  francuskim intelektualist\u0105 i historykiem \u015bredniowiecza.<\/p>\n\n\n\n

Pozna\u0142 21 letniego malarza Jeana Colin, z kt\u00f3rym pozosta\u0142 w przyja\u017ani a\u017c do jego \u015bmierci w roku 1959.<\/p>\n\n\n\n

W czasie wojny uleg\u0142y zniszczeniu obrazy, kt\u00f3re malowa\u0142 w Warszawie. Po raz pierwszy od 1939 roku wzi\u0105\u0142 do r\u0119ki farby olejne i zacz\u0105\u0142 wraca\u0107 do malarstwa, nie zaniedbuj\u0105c obowi\u0105zk\u00f3w zwi\u0105zanych z poszukiwaniem finans\u00f3w dla wydawnictwa Instytut Literacki i pisaniem  artyku\u0142\u00f3w do \u201eKultury\u201d. Aktywnie uczestniczy\u0142 do roku 1957 w pracach redakcji.<\/p>\n\n\n\n

W tym czasie nawi\u0105za\u0142 nowe znajomo\u015bci:  Jeanne Hersch, Philippe Ari\u00e8s, E.M. Cioran, Michel de Ghelderode, Man\u00e8s Speber, Mary McCarthy, Georges Bernanos.<\/p>\n\n\n\n

1949<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Instytut Literacki w Pary\u017cu wyda\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 Na nieludzkiej ziemi<\/em>.  Wydawnictwo  Calman-Levy odrzuci\u0142o propozycj\u0119 opublikowania jej w j\u0119zyku francuskim argumentuj\u0105c, \u017ce za du\u017co z\u0142ych rzeczy jest napisane o Stalinie i Rosji. <\/strong>Zaproponowano Czapskiemu, by zrobi\u0142 korekty. Nie zgodzi\u0142 si\u0119. W tym samym roku ukaza\u0142a  si\u0119 jej wersja francuska w przek\u0142adzie Marii Adeli Bohomolec i autora, wst\u0119p Daniela Hal\u00e9vy w niewielkim wydawnictwie (Les \u00celes d\u2019Or-\u00c9ditions Self,  Pary\u017c). W \u201eLe Monde\u201d ukaza\u0142a si\u0119 recenzja napisana  przez Pierre Boutanga.<\/p>\n\n\n\n

Pocz\u0105tek osobistej znajomo\u015bci z dyplomat\u0105 francuskim Jean Laloy.<\/p>\n\n\n\n

Po raz pierwszy po wojnie pokaza\u0142 swoje prace na wystawie w Pary\u017cu. Tak relacjonowa\u0142 ten fakt swojemu przyjacielowi Ludwikowi Heringowi:<\/p>\n\n\n\n

\u201eTu mi urz\u0105dzi\u0142 ma\u0142\u0105 wystawk\u0119  wydawca najlepszy Degasa [ Daniel Hal\u00e9vy \u2013 przypis autorki]  – 8 p\u0142\u00f3cien na trzech \u015bcianach, a na czwartej Berthe Morisot<\/strong> \u2013 urocze notatki o\u0142\u00f3wkiem, wi\u0119c dobre towarzystwo.<\/p>\n\n\n\n

1950<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Podr\u00f3\u017cowa\u0142  do Ameryki P\u00f3\u0142nocnej . W Nowym Jorku wyg\u0142osi\u0142 seri\u0119 odczyt\u00f3w o zbrodni katy\u0144skiej i zbiera\u0142 pieni\u0105dze  na rzecz Kultury, czasopisma wydawanego we Francji przez ich wydawnictwo Instytut Literacki. .<\/p>\n\n\n\n

Na zaproszenie Jamesa Burnhama <\/strong>wraz z Jerzym Giedroyciem wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w konferencji za\u0142o\u017cycielskiej Kongresu Wolno\u015bci Kultury w Berlinie.<\/p>\n\n\n\n

W Pary\u017cu uczestniczy\u0142  jako \u015bwiadek w  procesie s\u0105dowym gazety \u201eLes Lettres Fran\u00e7aises\u201d przeciwko Davidowi Roussetowi.<\/p>\n\n\n\n

Pocz\u0105tek osobistej znajomo\u015bci z Fran\u00e7ois Bondy\u2019m pisarzem i dziennikarzem francuskim, sekretarzem Kongresu Wolno\u015bci Kultury.<\/p>\n\n\n\n

1951<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pierwsza indywidualna powojenna wystawa w Galerie Motte w Genewie.<\/p>\n\n\n\n

1952<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wystawa w Galerie B\u00e9n\u00e9zit w Pary\u017cu.<\/p>\n\n\n\n

Wsp\u00f3lna wystawa z Jean Colin tak\u017ce w Pary\u017cu.<\/p>\n\n\n\n

Przed komisj\u0105 Maddena zeznawa\u0142 w sprawie zamordowanych je\u0144c\u00f3w polskich wi\u0119zionych w sowieckich obozach,  na pytanie: Kto w Pana opinii pope\u0142ni\u0142 te morderstwa na je\u0144cach z oboz\u00f3w Starobielski, Kozielsk, Ostaszk\u00f3w?, odpowiedzia\u0142: \u201ePo pierwsze, nie mam \u017cadnej w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce zamordowani zostali ci ludzie przez Sowiety. Drugi punkt, musz\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce zapominamy i\u017c Rosja Sowiecka jest pa\u0144stwem najbardziej zcentralizowanym (jako rozkazodawstwo). I dlatego za morderstwo nie jest odpowiedzialny jaki\u015b sadysta enkawudysta, ale odpowiedzialny jest Baria i Stalin\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Amerykanie przes\u0142uchali przed komisj\u0105, kt\u00f3r\u0105 kierowa\u0142 Ray Madden wielu wa\u017cnych polityk\u00f3w i pracownik\u00f3w wywiadu, a tak\u017ce m.in. ekspert\u00f3w, kt\u00f3rzy brali udzia\u0142 w pracach ekshumacyjnych w Katyniu, gdy Niemcy w 1943 roku odkryli cia\u0142a tysi\u0119cy Polak\u00f3w. W\u015br\u00f3d os\u00f3b zeznaj\u0105cych przed komisj\u0105, opr\u00f3cz J\u00f3zefa Czapskiego byli premier Stanis\u0142aw Miko\u0142ajczyk i Tadeusz Romer, by\u0142y polski ambasador w ZSRS.<\/p>\n\n\n\n

1953<\/strong><\/p>\n\n\n\n

5 marca – umar\u0142 Stalin.<\/p>\n\n\n\n

Czapski powr\u00f3ci\u0142 na dobre do malowania. W li\u015bcie do Ludwika Heringa czytamy: \u201eNie malowa\u0142em od czasu powrotu do pracy tak du\u017co. [\u2026] I tak ju\u017c si\u0119 dzieje, \u017ce jak pracuj\u0119 to \u2026 ca\u0142y dzie\u0144 \u2013wprost nie ma miejsca na nic [\u2026]. Wiek i ci\u0105gle jeszcze  i jeszcze d\u0142ubi\u0119 w p\u0142\u00f3tnie\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Gdy nie malowa\u0142, pisa\u0142 \u201e z palet\u0105 w r\u0119ku\u201d i  je\u017adzi\u0142 do Londynu, Brukseli, by za\u0142atwia\u0107 wystawy. Planowa\u0142 wystaw\u0119 w Londynie, ale nie uda\u0142o si\u0119  jej zorganizowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Opublikowa\u0142 m.in. artyku\u0142 o malarstwie Raoula Dufy, wspomnienie o Remizowie, przet\u0142umaczy\u0142 z j\u0119zyka francuskiego tekst Jeana Colin o wystawie rysunk\u00f3w szk\u00f3\u0142 niemieckich z XV i XVI wieku w Luwrze.<\/p>\n\n\n\n

1954<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Dzi\u0119ki wsparciu znajomych J\u00f3zefa Czapskiego (dyplomat\u00f3w francuskich, arystokrat\u00f3w)  i pomocy prawnej dyplomat\u00f3w francuskich  wydawnictwo Instytut Literacki zakupi\u0142o dom na granicy miasteczek Maisons-Laffitte a w Mesnil-le-Roi pod adresm: 91, av. Poissy (w Mesnil-le-Roi). Dom sta\u0142 si\u0119 siedzib\u0105 redakcji polskiego emigracyjnego  czasopisma \u201eKultura\u201d i wydawnictwa Instytutu Literackiego. Dom sta\u0142 si\u0119 miejscem zamieszkania: dla J\u00f3zefa Czapskiego, jego siostry Marii Czapskiej oraz Jerzego Giedroycia, Henryka Giedroycia,  Zofii i Zygmunta Hertz\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Pierwsza wystawa indywidualna prac Czapskiego w Galerie M. B\u00e9n\u00e9zit w Pary\u017cu.<\/p>\n\n\n\n

W li\u015bcie do Ludwika Heringa: \u201e Zamkn\u0105\u0142em wystaw\u0119 z rezultatem dobrym. By\u0142o 20 p\u0142\u00f3cien, 70 rysunk\u00f3w. Pierwsza po wojnie wystawa. Prasa paryska zauwa\u017cy\u0142a, \u017ce jestem malarzem \u201etragedii naszych czas\u00f3w\u201d, cho\u0107 moi \u201e\u015blepi\u201d i \u017cebracy s\u0105 ze wszystkich czas\u00f3w , w innym pi\u015bmie wi\u0105\u017c\u0105 mnie z Soutine\u2019em i \u017ce umiem m\u00f3wi\u0107 rzeczy istotne o rzeczach najpowszedniejszych \u201epuste krzes\u0142a\u201d, \u201epuste okno\u201d.<\/p>\n\n\n\n

1955<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wystawa w Palais des Beaux-Arts w Brukseli.<\/p>\n\n\n\n

Podr\u00f3\u017cowa\u0142  do Ameryki Po\u0142udniowej (Brazylia, Urugwaj, Argentyna, Wenezuela). Spotka\u0142 si\u0119 z polskim pisarzem Witoldem Gombrowiczem, swoim bratem Stanis\u0142awem i jego rodzin\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Pokaza\u0142 swoje prace na wystawach w Museu de Arte Moderna de S\u0101o Paulo i w Rio de Janeiro.<\/p>\n\n\n\n

1956<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wystawa wsp\u00f3lna z Jean Colin w Amiens w Galerii przy rue Duserel.<\/p>\n\n\n\n

W Wystawa w Grabowski Gallery w Londynie.<\/p>\n\n\n\n

W Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej w pa\u017adzierniku rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 okres liberalizacji ustroju i ograniczenia komunistycznego terroru w Polsce.<\/p>\n\n\n\n

1957<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Na fali tzw. Odwil\u017cy (liberalizace komunistick\u00e9ho re\u017eimu po smrti Stalina a nepokoj\u00edch v roce 1956) mo\u017cliwe by\u0142o zorganizowanie indywidualnych  wystaw  dzie\u0142 J\u00f3zefa Czapskiego w komunistycznej Polsce:<\/p>\n\n\n\n