{"id":170,"date":"2021-12-15T11:33:43","date_gmt":"2021-12-15T10:33:43","guid":{"rendered":"https:\/\/www.czapski.cz\/?page_id=170"},"modified":"2021-12-22T14:15:00","modified_gmt":"2021-12-22T13:15:00","slug":"wojna","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.czapski.cz\/index.php\/pl\/wojna\/","title":{"rendered":"Wojna"},"content":{"rendered":"\n

Malarstwo jako ratunek i poczucie szcz\u0119\u015bcia\u2026<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Wspominaj\u0105c czas, kiedy by\u0142 wi\u0119\u017aniem oboz\u00f3w sowieckich w latach 1939-1941, pisa\u0142: \u201eCodzienne rysowanie z\u0142ym o\u0142\u00f3wkiem, na okropnym jak wata papierze, to by\u0142 m\u00f3j ratunek\u201d.<\/p>\n\n\n\n

W obozie rysowa\u0142 koleg\u00f3w \u2013 wsp\u00f3\u0142wi\u0119\u017ani\u00f3w. To co robili, ale tak\u017ce w jakim otoczeniu przebywali. Zachowa\u0142o si\u0119 niewiele portret\u00f3w, rysunk\u00f3w. Zatrzymane kadry, kt\u00f3re ocala\u0142y w dziennikach obozowych Czapskiego, pos\u0142u\u017cy\u0142y re\u017cyserowi Andrzejowi Wajdzie w tworzeniu filmu Katy\u0144.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
J\u00f3zef Czapski w centrum wywiadu wojskowego, 21 I 1943, Matson Photo Service, Domena publiczna, przez Wikimedia Commons<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Janusz Nowak, kustosz Muzeum Narodowego w Krakowie, kt\u00f3ry przez ponad 20 lat inwentaryzowa\u0142, opisywa\u0142 obiekty z  Archiwum J\u00f3zefa Czapskiego i jego siostry  Marii Czapskiej, a tak\u017ce odczytywa\u0142 dzienniki malarza, napisa\u0142:<\/p>\n\n\n\n

\u201eTo w\u0142a\u015bnie w rysunku portret\u00f3w wsp\u00f3\u0142wi\u0119\u017ani\u00f3w w Starobielsku realizowa\u0142a si\u0119 u Czapskiego owa b\u0142yskawiczno\u015b\u0107 widzenia, wychwycenia tego, co wida\u0107 na zewn\u0105trz, ale przede wszystkim wn\u0119trza postaci rysowanej i jej psychologii. Rzeczywisto\u015b\u0107 obozowa nie sprzyja\u0142a absolutnie atmosferze procesu tw\u00f3rczego, g\u0142\u00f3wnie przez brak niezb\u0119dnej do tego samotno\u015bci artysty. Dlatego kilkakrotnie powtarza\u0142, \u017ce najbardziej odczu\u0142 swoj\u0105 wolno\u015b\u0107 le\u017c\u0105c w szpitalu widz\u0105c \u201eci\u0105gle niebieskie niebo, od rana do wieczora zmieniaj\u0105ce si\u0119\u201d przypominaj\u0105ce mu Matisse`a . Te \u015bwiaty inne, z kt\u00f3rymi w samotno\u015bci, jakby nieobecny obcowa\u0142 Czapski w czasie choroby opisa\u0142 Bronis\u0142aw M\u0142ynarski wsp\u00f3\u0142towarzysz na sali w szpitalu Starobielskim . A malarz wyrazi\u0142 trafnie s\u0142owem, co czu\u0142 w sobie od pocz\u0105tku wojny i czym dla niego by\u0142a ekspresja rysunkiem:<\/p>\n\n\n\n

 \u201eMo\u017ce dojd\u0119 i do tego, \u017ceby rysowa\u0107 codziennie cho\u0107 troch\u0119? To by mog\u0142o by\u0107 zwi\u0105zaniem materia\u0142u, utrzymywaniem w sobie \u201elampy zapalonej\u201d, ale na razie trzeba si\u0119 wystrzega\u0107, by to nie by\u0142o i w dzienniku i rysunku powierzchown\u0105 grafomani\u0105\u201d. [odczytany przez Janusza Nowaka fragment notatki poczynionej w poci\u0105gu do Aleksandrii, 22 III 1944]<\/p>\n\n\n\n

Portretowanie koleg\u00f3w w\u0142a\u015bnie w obozie by\u0142o dla niego niezwykle frapuj\u0105ce, ale i wyczerpuj\u0105ce. Gdy wspomniani wy\u017cej obserwatorzy, autorzy wspomnie\u0144 starobielskich opisywali s\u0142owem rzeczywisto\u015b\u0107 obozow\u0105, Czapski robi\u0142 to przez dokumentacyjne oddanie w rysunku prze\u017cy\u0107 wewn\u0119trznych i poczucie niepewno\u015bci jutra przebywaj\u0105cych tam oficer\u00f3w. Nie wyobra\u017ca\u0142 sobie zapewne, jak cenna za nied\u0142ugo b\u0119dzie to dokumentacja, wysy\u0142ana najbli\u017cszym do kraju, a zabierana ze sob\u0105 po 5 III 1940 roku. przez portretowanych do kieszeni mundur\u00f3w, do grobu, przybierze \u015bwiadectwo jak\u017ce tragicznych portret\u00f3w trumiennych\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Jednak nie tylko w czasach pobytu w obozach, ale tak\u017ce w czasie przemierzania z Armi\u0105 Andersa szlaku wojennego rysowanie dawa\u0142o mu poczucie  przetrwania, \u0107wiczenie wizji, \u0142\u0105czenia oka z r\u0119k\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Malarstwo by\u0142o jego ratunkiem w czasie pokoju, gdy mieszka\u0142 we Francji. Praca nad obrazami, wizja, ol\u015bnienie przelane na blejtram, dawa\u0142y mu poczucie szcz\u0119\u015bcia.<\/p>\n\n\n\n

El\u017cbieta Skoczek, dyrektor Festiwalu J\u00f3zefa Czapskiego w Polsce<\/sup><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Malarstwo jako ratunek i poczucie szcz\u0119\u015bcia\u2026 Wspominaj\u0105c czas, kiedy by\u0142 wi\u0119\u017aniem oboz\u00f3w sowieckich w latach 1939-1941, pisa\u0142: \u201eCodzienne rysowanie z\u0142ym o\u0142\u00f3wkiem, na okropnym jak wata papierze, to by\u0142 m\u00f3j ratunek\u201d. W obozie rysowa\u0142 koleg\u00f3w \u2013 wsp\u00f3\u0142wi\u0119\u017ani\u00f3w. To co robili, ale tak\u017ce w jakim otoczeniu przebywali. Zachowa\u0142o si\u0119 niewiele portret\u00f3w, rysunk\u00f3w. Zatrzymane kadry, kt\u00f3re ocala\u0142y w… Pokra\u010dovat ve\u00a0\u010dten\u00ed Wojna<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-170","page","type-page","status-publish","hentry","entry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.czapski.cz\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/170","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.czapski.cz\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.czapski.cz\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.czapski.cz\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.czapski.cz\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=170"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.czapski.cz\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/170\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":334,"href":"https:\/\/www.czapski.cz\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/170\/revisions\/334"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.czapski.cz\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=170"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}